Bilindiği üzere, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamında,  kurum kazançları kurumlar vergisinin konusunu oluşturmaktadır(KVK m.1/1). Kurum kazançları ise gelir vergisinin konusuna giren kazanç ve iratlardan meydana gelmektedir(KVK m.1/2).

Bu çerçevede, gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri;

Serbest meslek kazançları

Gayrimenkul sermaye iratları

Menkul sermaye iratları

Diğer kazanç ve iratlar

gelir vergisinin konusunu oluşturmaktadır. Ancak söz konusu kazanç ve iratlar, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 1’inci maddesinde sayılan;

İktisadî kamu kuruluşları

Dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler

tarafından elde edilmesi halinde, kurumlar vergisinin konusuna girmektedir.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 2’nci maddesi uyarınca, tüzel kişiliklerinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın kurumlar vergisi mükellefleri tanımlanmıştır.

Bu kapsamda Kanun’un 2/2’nci maddesinde kooperatifler; 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu veya özel kanunlarına göre kurulan kooperatifler ile benzer nitelikteki yabancı kooperatifler olarak ifade edilmiştir. Dolayısıyla, türü ne olursa olsun tüm kooperatifler kural olarak kurumlar vergisi mükellefidir.

Ancak, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4’üncü maddesinde muafiyetler düzenlenmiştir.

Kanun’un 4/1-k bendi uyarınca kooperatiflerin kurumlar vergisinden muaf olabilmeleri için:

Tüketim ve taşımacılık kooperatifi türünde olmamaları,

Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması

Yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi

Yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması

Sadece ortaklarla iş yapılması

hükümlerinin yer alması ve bu hükümlere fiilen de uyulması gerekmektedir. 

Bu şartları taşımayan veya uygulamada ihlal eden kooperatifler muafiyetten yararlanamaz ve kurumlar vergisine tabi olacaktır.

YAPI KOOPERATİFLERİNE İLİŞKİN ÖZEL DÜZENLEME

Yapı kooperatiflerinin kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanabilmeleri için, genel şartlara ilaveten aşağıdaki özel şartları da sağlamaları gerekmektedir:

Kooperatifin kuruluşundan yapı inşaatının tamamlandığı tarihe kadar yönetim ve denetim kurullarında;

İnşaat işini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle, tüzel kişi temsilcileri,

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13’üncü maddesi kapsamında bunlarla ilişkili kişiler,

Bu kişilerle işçi-işveren ilişkisi içinde bulunan kişiler

Ayrıca, yapı ruhsatı ile arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olması zorunludur.

Bu şartların sağlanması halinde yapı kooperatifleri de kurumlar vergisinden muaf tutulur.

Sonuç olarak; kooperatifler kural olarak kurumlar vergisi mükellefi olmakla birlikte, kanunda öngörülen şartları sağlamaları halinde muafiyet statüsü kazanabilmektedir. 

© Gazete İpekyol