İyilik ve kötülük, Allah’ın belirlemesiyle ve ilahî imtihana tabi tutulan insanla ilişkili olarak ortaya çıkmaktadır. Bu itibarla İnsan için kötü olarak değerlendirilen bir şey, başka yaratıklar için kötü olmayabilir. Örneğin gübre insana yönelik olarak “necaset” hükmünü aldığı halde, bitkiler için geliştirici bir gıda olmaktadır. O halde emir ve yasaklarla mükellef tutulan insanlara yönelik olarak Allah’ın hoşnut olduğu, onayladığı ya da emrettiği her şey iyidir; yasakladığı ya da hoşnut olmadığı her şey kötüdür.

Mademki iyi ve kötünün odak noktasında “imtihan” ve “insana yönelik olmak” bulunuyor, o halde insanın hizmetine sunulan bitki, hayvan, eşya ve cansız varlıklar da yine bu iki noktadan iyi ve kötü değerlendirmesine tabidir. İnsan dışındaki bu varlıklarda bizzat iyi veya kötü yoktur, hatta Allah’ın sanatı olmaları itibariyle hepsi iyidir; ancak insanla ilişkilerindeki yönleri itibariyle iyi ya da kötü sayılırlar.

İnsanın yerleştiği, barındığı ya da kullandığı mekânlara da bu açıdan bakılmalıdır. Bütün mekânların gerçek ve değişmez sahibi Allah’tır. Bu yönüyle kötü olan mekân yoktur. Ama yukarıda belirttiğimiz imtihan ve insanla ilişkisi yönüyle mekân da iyi ya da kötü olarak nitelenir. Bir evin tuvaleti kötü sayılır ancak ev imar edilmeden önceki arsasının her tarafı aynıdır, kötü olan bir tarafı bulunmamaktadır. Ev yapıldıktan sonraki tuvalet yeri, arsa iken diğer yerlerden farksızdı. Aynı şekilde yeryüzünün her mekânı için bu durum söylenebilir.

Kötü insanların, kötü amelleri........

© Gazete İpekyol