Aşırı sağın Macaristan’daki hezimeti, çoğunlukla siyasi bir çerçevede tartışıldı. Hakim anlatıya göre, Orban’ın yolsuzluk, baskı ve medya tekeli sarmalı diktatörün sonunu getirdi. 

Oysa Macar seçimlerinin bizi asıl ilgilendiren tarafı, milli iktisat deneyinin niye işlemediği. Seçimle gelen diğer sağcı liderlerin çoğuyla karşılaştırıldığında, “ekonomik ortodoksi”nin sınırlarını daha fazla zorladı Orban. Bu da onlardan daha uzun süre kesintisiz iktidarda kalmasını sağladı. Erdoğan’ı andıran ve Orbán’ı Trump, Bolsonaro ve Duterte’den ayrıştıran bu yanı, dikkatli bir tahlili hakkediyor.

Orbáncı ekonomi niye tutmadı? “Milli değildi zaten” diye başlayabilirsiniz cevaba, haklı da bir başlangıç olur bu. Ama yeterli olmaz.

Orbán’ın partisi Fidesz, Avrupa Birliği’nin Macaristan’ı bir “koloni”ye indirgediğini söyleyerek iktidara geldi. Sovyet bağımlılığı gitmiş, onun yerini AB’ye kölelik almıştı bu iddiaya göre. Tüm üretim yabancıların ya da uşaklarının eline geçmiş, halk yoksullaşmıştı.

Bu keskin çıkışa rağmen, 16 yıl süren Fidesz yönetimi yabancı yatırımların itici gücünü korumadı sadece. Perçinledi. Dahası var. Ücretleri düşük tuttuğu için, artan yabancı üretimi dış talebe bağımlı kıldı.

Yabancı şirketler Alman, Japon ve Güney Koreli; önemi giderek artan dış talep ise ağırlıklı olarak Avrupalıydı. Dış talebin daralması, bu ekonomik dengeye ağır bir darbe vurdu.

O halde, Orbán’ın “milli ekonomi” vaadi bir kandırmacadan mı ibaretti? Hayır. Bunu söylemek kolaycılık olur. Milliyetçi kökleri sahih olan, yüz binlerin sokak mobilizasyonuna, elit kadroların düşünce kuruluşlarına dayanan Fidesz, kendi sağcı düşünce evreninin izin verdiği ölçüde “yabancı” gördüğü güçlerle........

© Evrensel