Bir siyasal partinin “sol” olarak tanımlanabilmesi için genellikle sınıf temelli siyaset üretmesi, toplumsal tabandan doğması ve ekonomik eşitliği kurumsal olarak savunması beklenir.

Tarihsel Süreklilik ve İdeolojik Adaptasyonun Anatomisi

Türkiye’de siyaset tartışmalarının en temel problemi; kavramların sadece içinin boşaltılması değil, tarihsel bağlamlarından koparılarak güncel kutuplaşmaların yakıtı haline getirilmesidir. “Sol” kavramı da bu kopuşun en görünür örneğidir.

Bugün Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), neredeyse refleks düzeyinde bir “sol parti” olarak tanımlanır. Ancak bu tanım çoğu zaman sorgulanmaz; çünkü siyasal yerleşiklik, derinlemesine analiz yerine ezberleri tercih eder. Oysa siyasal kimlikler beyanlarla değil; tarihsel süreklilik ve kriz anlarındaki reflekslerle anlaşılır.

Bu makalenin iddiası; CHP’nin organik, aşağıdan yukarıya örgütlenen bir sınıf hareketi olmadığı, aksine devlet kurucu siyasal geleneğin devamı olarak solu dönemsel biçimlerde kullandığıdır. CHP’nin sol kimliği nasıl bir siyasal maske olarak kullandığını anlamak için kurucu genetiğe ve kriz dönemeçlerine bakmak gerekir.

I. Ontolojik Kökenler: Devlet Geleneği ve İnşa Siyaseti

Bir siyasal partinin “sol” olarak tanımlanabilmesi için genellikle sınıf temelli siyaset üretmesi, toplumsal tabandan doğması ve ekonomik eşitliği kurumsal olarak savunması beklenir.

Oysa CHP; bir işçi hareketi ya da sendikal örgütlenme sonucu değil, doğrudan devletin merkezinden, bürokratik bir elit kadro eliyle “yukarıdan aşağıya” kurulmuştur. Bu kuruluşun temel motivasyonu toplumu temsil etmek değil, yeni bir devleti inşa ve konsolide etmektir.

Türk siyasal geleneğinde “hikmet-i hükümet” olarak tanımlanan yaklaşım, devletin devamlılığını çoğu zaman ideolojik pozisyonların önünde tutan stratejik bir düşünme biçimidir. Bu refleksin farklı tarihsel dönemlerde tekrar ettiği görülür.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk metni de büyük ölçüde bu kurucu refleksin siyasal manifestosu niteliğindedir; burada liderlik, toplumsal talepleri takip eden değil, topluma yön veren bir konumdadır.

Bu nedenle CHP’nin erken dönem refleksi “talep toplamak” değil, “toplumu dönüştürmek” olmuştur. Bu durum CHP’yi otomatik olarak “sol karşıtı” yapmaz; ancak onu klasik Avrupa sosyal demokrasisinden belirgin biçimde ayırır.

II. 1919-1930: Pragmatik İlişkiler ve Solun Tasfiyesi

Milli Mücadele yıllarında Sovyet Rusya ile kurulan ilişkiler sıklıkla ideolojik yakınlık gibi sunulsa da bu ilişki büyük ölçüde stratejik zorunluluklara dayanmaktadır. Sovyet desteği hayatiyken, içeride kontrol dışı sol hareketler potansiyel “iç tehdit” olarak görülmüştür. 1920’de TKP’nin tasfiyesiyle başlayan süreç, 1925 tarihli Takrir-i Sükûn Kanunu ile yalnızca sağ muhalefeti değil, tüm sol kıpırdanmaları da bastıran bir döneme dönüşmüştür.

Bu süreç yalnızca ideolojik bir “anti-sol” refleksle değil, devlet kurma sürecinin güvenlik öncelikleriyle açıklanmalıdır. Ancak sonuç değişmemektedir: Sol, dış politikada pragmatik bir kart; iç politikada ise kontrol edilmesi gereken bir alan olarak görülmüştür.

1929’daki Serbest Cumhuriyet Fırkası deneyimi de gösterir ki, CHP açısından mesele yalnızca komünizm değildir. Kontrol dışına çıkan her toplumsal mobilizasyon, merkezi siyasal yapı açısından potansiyel risk olarak algılanmıştır.

III. 1930-1960: Kalkınmacı Devletçilik ve Milli Burjuvazi

CHP’nin devletçilik politikası çoğu zaman sol ekonomi politikasıyla eşitlenir; ancak bu eksik bir okumadır. CHP’nin uyguladığı model; sosyalist yeniden dağıtım değil, ekonomik bağımsızlığı ve sanayileşmeyi........

© Elips Haber