İmalat sanayisinin canlandığı yerlerde, buna bağlı olarak bilişim, mühendislik, profesyonel ve idari destek hizmetleri gibi yerel iş hizmetlerine olan talepte ve bu hizmetlerin satışlarında net artış olmuş. Yani imalattaki büyüme nitelikli hizmet sektörünü de sürüklemiş.

          Hizmet ihracatında rekor kırmaya devam ediyoruz. Yıllık hizmet ihracatımız 122 milyar dolar oldu. Toplam ihracatımızın aşağı yukarı üçte biri. Gurur duymalı mıyız? Evet. Yeterli mi? Hayır. Çünkü niteliksiz hizmetler ihraç ediyoruz. Bunu ben söylemiyorum; Dünya Bankası, 2023’te yayımladığı hizmet sektörünün kalkınmaya katkısını tartışan raporunda böyle diyor!

Bankanın “At Your Service” başlıklı raporunda hizmetleri dört kategoriye ayırmışlar: (1) küresel inovatör profesyonel hizmetler (yazılım, bilişim, finans, mühendislik, danışmanlık, Ar-Ge), (2) nitelikli sosyal hizmetler (eğitim, sağlık), (3) niteliksiz yerel hizmetler (perakende, berberlik gibi kişisel hizmetler, eğlence), (4) niteliksiz ticarete konu hizmetler (turizm, taşımacılık, lojistik).

Bizim hizmet ihracatı rekorumuz bu son kategoriden geliyor. Niteliksiz kelimesi burada “düşük beceriyle de yapılabilen” anlamında kullanılmış. Nitekim bu sektörlerde çoğu kişi ya asgari ücretle istihdam ediliyor ya da bu kişilerin ücretleri asgariden gösterilip kalanı “elden” veriliyor. Gelirlerin önemli bir kısmı kayıt dışı olduğu için sistem de kayıt dışı sürüyor. Kayıt dışı kalan şirketler büyüyemiyor ve verimli hale gelemiyor. Ayrıca, bu hizmetlerde bir de istiap haddi kısıtı var. Geçen sene 63 milyon turist ağırlamışız. Bu sayı daha da artarsa, Türkiye’de de vatandaşlar Venedik’teki gibi turistlerden illallah edecek ve tepkiler yükselecek.

Demek ki sanayide düşük ve orta teknolojiye hapsolduk diye tartışırken bir yandan da neden n hizmetlere hapsolduk diye düşünmekte fayda var. Turizm, lojistik gibi hizmetler elbette değerli, ama katma değerleri düşük. Peki yazılım, bilişim, finans, mühendislik, danışmanlık ve Ar-Ge gibi hizmetler nasıl gelişecek? Bu hizmetler önce yerel taleple gelişiyor. Çalışanlar iş yapmayı öğrenip şirketler temayüz ettikçe dünya çapında iş yapmaya........

© Ekonomim