Satıcı, alıcı, örgütleyici, yasa koyucu ve bağımsız gözlemcileri alışveriş için bir araya getiren yeni nesil platformların, bireysel yeteneğe bağımlılık ilişkilerini nasıl etkilediğini derinliğine gözlemek, izlemek ve analiz etmek gerekiyor.

Evgeny Morozov bir platformun kurucusu. “Dijital dünya bizi Orta Çağ’a mı götürüyor?” başlıklı yazısı, Le Monde Diplomatique/Türkçe’nin Ağustos 2025 sayısında yayınlandı. Morozov’ un yazısından ödünç aldığımız, “ Rekabet ve üretimin meyvesi olan kârın yerini kontrollün meyvesi olan rant almış durumda. Kapitalistler ortaya ürün çıkarıyordu; dijital derebeyleri ise yalnızca hâkim oldukları çevrimiçi kaynakları para çevirmekle yetiniyor” saptaması, iki soruyu zihnimizde öne çıkardı: Birincisi, dijital feodaller çağında küçük işyerlerinin “varlık nedenleri” değişecek mi? İkincisi de değişmeleri öngörerek uyum sürecini nasıl hızlandırabiliriz?

Eskiyen varsayımlar

Sanayi Devriminin olgunluk aşamasında küçük işyerlerinin “varlık nedenlerini” açıklarken zihni modelimizin dayandığı başlıca varsayımlar;

- Bireysel yeteneklere bağımlılık,

- Kısıtlı yerel kaynak bağımlılığının ölçek sınırlaması,

- Coğrafi erişilebilirlik sınırlarının belirleyiciliği,

- Yapılan işin standartlaşmaya uygun olmaması,

- Toprak sınırı ve kırsal geçimlik aile işletmeleri,

- Sağlık ve diğer gerekçelerle üretimin yasalarla sınırlanması,

- Tedarik zincirinde işbölümünün zorlamaları şeklindeydi.

Gücünü sürekli artıran yeni platformlar kendine özgü yeni üretim ve bölüşüm ağları oluşturuyor. Yeni oluşumda, geçmişte varlığını korumuş küçük işyerleri de fırsat ve tehlikelerle........

© Ekonomim