İnsan doğasının benmerkezci eğilimi, kardeş kavgasından eltiler sorununa, kendi çocuğunu üstün görme eğiliminden, üretilen ortak değerden bir yolunu bulup kendi payını artırmaya dönük bir dizi olumsuzluk yaratır.

Geçen yıl bu günlerde, KOBİ’lerle ilgili yarım düzine yazıyı EKONOMİ gazetesinin okuyucularıyla paylaştık: 22.6.2025 günü yazının başlığı “KOBİ’nin yeniden tasarlanmaya ihtiyacı var” diyordu. Temmuz ayında 10.7.2025’te “Küçük işyerlerine ilişkin algılarımızı sorgulamalıyız” çağrısı yapılıyordu. İzleyen yazı 17.7.2025 günü okuyucuya ulaştı, “Küçük işyerlerini yeniden tanımlamanın gerek şartlarını” tartışıyordu. Ardından, 24.7.2025 günü “Zurnanın ‘zrtt…’ yer meslek komiteleri” başlıklı yazıda sivil inisiyatifler bağlamı ele alınıyordu. Temmuz ayının son günü 31.7.2025'de “Küçük işyerlerinin ‘siyasi irade’ ve ‘bürokrasi’ ayağı” irdeleniyordu. Son yazı 08.08.2025 günü okuyucuya ulaştırıldı: “Küçük işyerlerinin ‘iç dinamikleri’ temel belirleyicidir” varsayımı sınanıyordu.

Geçim örgütlenmesinin en küçük teknik birimleri olan küçük ve orta ölçek işyeri örgütleri de köklü bir değişimin geçiş süreçlerinin sancılarını yaşıyor. Bütün üretim kesimlerinde var olmanın, varlığı korumanın, zenginlik üretmenin temel araçları olan KOBİ’lerde “değişim ve dönüşüm” ihtiyacını belirleyen değişik etkenler var. Biz bu yazıda sadece aklımıza gelen sorunlar sıralamasının ilk bölümüne ilişkin gözlemlerimizi paylaşacağız: İnsan-doğası odaklı sorunlar… Servet ve sermaye kaynağı olarak küçük işyerleri, KOBİ’lerin aile kurumu bağlamı, kültürün parçalanma süreci, ve faydalı bilginin üretilmesi ve çoğaltılması konularını daha sonra tartışmayı deneyeceğiz. 

Telmo Pievani’nin “Kusurların Doğal Tarihi” kitabında “olumsallık” nedir, diye anlatırken, mutasyonlar, genetik sürüklenme, kitlesel yok oluş ve büyük ölçekli ekolojik değişmeler evrimin kurallarını değiştirir. Değişmeleri her zaman öngöremeyiz; o zaman da “şans etkisi” geçerlilik kazanır. Belli bir aşamada büyük bir avantaj oluşturan doğal seçilim etkileri tehlikeli bir kusura dönüşebilir. Evrenin tarihi şans ve istikrarsızlıklardan etkilenir. Her şey kırılgandır; çünkü kusurlu, gereksiz ve eksiktir. Kozmik ve biyolojik evrimin kendi belirlediği buluşma noktaları ve kritik dönüm noktaları olan hayatlarımız var. Kritik anların gücünün bilincinde olmalıyız değerlendirmesini yapar.

Gözlemlerimizden çıkardığımız sonuçlara göre aile-odaklı küçük işyerlerinde değiştirilmesi gereken temel eğilimlerden biri anne-babanın içgüdüsel ve duygusal algısıdır. Bu algıyı halkımızın akıl birikimi “Kuzguna yavrusu anka görünür” özdeyişiyle anlatır. Anne-babaların insan doğasından kaynaklanan sorunlarından biri, başkalarının çocuğunu çok ucuz maden, kendi çocuklarını paha biçilmez cevher gibi algılamalarıdır. Aile kurumlarında anne-baba otoritesi ile ortak iş yapma, anne-baba sağlığında daha az, anne-babanın ölümünden sonra hızlanan “aile içi çatışmalara” dönüşme potansiyeli barındırır. Kuzenler arasında kavganın kolaylığını ve hızını artıran anne-babanın kendi çocuklarını herhangi bir nesnel ölçüye vurmadan yeğenlerinden daha üstün niteliklerde görme eğilimidir.

Günümüzde bağlantıların artması, iletişimin kolaylaşması, erişilebilirlik ve ulaşılabilirlik alanlarının genişlemesi, rekabet koşullarının değişmesi ve işbirlikleri ile güç yaratma ihtiyacının farklılaşması, aile kurumu mensuplarının işyerlerinde gelenek-görenek sınırlarını aşan bir teknik ve sosyal........

© Ekonomim