Döviz piyasasına hükümetlerin karışmadığı bir sistemde, döviz kurları arz ve talep dengesine bağlı olarak oluşacak ve dolayısıyla para gerçek değerini bulmuş olacaktır. Ancak, döviz kurlarının resmi makamlarca belirlendiği sistemlerde ise, daima kurların gerçekçi değerinde olmaması olasılığından söz etmek mümkündür.

 Günümüzde birçok sanayileşmiş ve gelişmekte olan ülkede kur uygulamaları yönetimli dalgalanma (managed float) modeline dayanmaktadır. Bu sistemde kurlar serbest dalgalanmaya bırakılmıştır.

       İsrail-İran-ABD arasında süren sıcak savaş ortamının ileride geçen haftaki yazıda anlattığım biçimde dünyada işleyen petro-dolar sisteminden kısmen petro-yuan sistemine bir geçişin öncüsü olabilir mi? sorusuna cevap aramaktaydı.

ABD ile Çin arasında 2017 yılında başlayan küresel ticaret savaşından bugüne kadar genişleyen bölgesel sıcak savaş ortamında önümüzdeki yıllarda global para sistemindeki müesses nizamda herhangi bir değişiklik olabilir mi? sorusuna yanıt aramaya çalışacağım.

Uluslararası para sistemi genel anlamda ülkelerin döviz kuru sistemlerini, uluslararası anlaşmalarla yapılan düzenlemeleri, öngörülen mekanizmaları ve oluşturulan mali kuruluşları ifade etmektedir.

Döviz kuru sistemlerinin bir ucunda sabit kur sistemi, diğer ucunda ise, serbest dalgalı kur sistemi yer almaktadır. En eski sabit kur sistemi altın standardıdır. İkinci Dünya Savaşı sonrasından 1973’e kadar uluslararası para sistemi olarak uygulanan Bretton Woods Sistemi de bir tür sabit kur sistemiydi.

Uygulamada katı sabit kur sistemleri ile en aşırı serbest dalgalı kur sistemleri arasında çok çeşitli karma sistemler oluşturulmuştur. Bu sistemler sabit ve değişken kur sistemlerinin belirli özelliklerinin birleştirilmesinden elde edilmiştir.

Şayet farklı döviz kuru sistemlerinin bir yelpaze oluşturdukları düşünülürse bu yelpazenin bir ucunda serbest değişken veya dalgalı kur sistemi (freely fluctuating exchange rate system), diğer ucunda ise, sabit kur sistemi (pegged exchange rate system) yer almaktadır.

 Altın para standardında 2’nci deneme kısa ömürlü oldu

Dünyada altın para standardı 19. yüzyılın ikinci yarısından 1. Dünya Savaşı’nın başlangıcına kadar kesintisiz biçimde uygulanmıştır. Savaşın bitişinden sonra ülkeler yeniden altın standardına dönmüşseler de bu ikinci deneme uzun süreli olmamıştır.

Altın para standardında her ülkenin parasının değeri belirli ağırlıkta saf altın olarak tanımlanır. Bu fiyata altın paritesi adı verilir. Ulusal paranın değerinin parite düzeyinde sürdürebilmesi için merkez bankası veya darphane gibi görevli bir kurum bu fiyattan dileyen herkese altın satar ve kendisine arz edilen altınları bu fiyattan satın alır. Böylece ülke düzeyinde sabit altın fiyatı uygulaması gerçekleştirilmiş olmaktadır.

Sabit kur sistemlerinin temeli,........

© Ekonomim