XX. yüzyıl dünya ikti­sat tarihinin kritik eşiklerinden birisi 1970’lerde yaşanmış olan petrol şokla­rıdır. Bu şokların dünya eko­nomisine çok büyük etkile­ri olmuştur. Öncelikle batılı ekonomilerde maliyet çekiş­li enflasyon ile işsizliğin bir arada yaşanması bu şokların ortaya çıkardığı makroiktisa­di koşullarda yaşanmıştır.

Yi­ne bu şokların bir türevi ola­rak gelişmekte olan ülkelerin borç sorunu yine bu şokla­rın yol açtığı sorunlardandır. Özellikle Latin Amerika ül­kelerinde belirgin hale gel­miş olan bu sorunun çözümü bile 1980’li yıllara sarkmış­tır. Dünya bunları yaşarken, o günlerdeki siyasi kadroları eleştirmek için günümüz si­yasetçilerinin zaman zaman dile getirdiği ekonomik güç­lüklerin de kaynağı büyük öl­çüde bu şoklar olmuştur.

Şoklardan ilki 1973-1974 döneminde Orta Doğu’da Araplarla İsrail arasında çı­kan savaş ve bunun neticesin­de petrol ihracat eden Arap ülkelerinin bir kartel kurulu­şu olan OPEC’i kurarak dünya petrol üretimine sınırlamalar getirmesidir.

Bu şoklardan ikincisi ise 1979-1980 döneminde yi­ne Orta Doğu kaynaklı ola­rak İran İslam Devrimi sonu­cunda yaşanmıştır. Bu her iki şok da II. Dünya Savaşı son­rası dünyaya hâkim olan ez­berlerin değişme­sine yol açmıştır. O güne kadar hâ­kim olan iktisadi düşünce şeklimiz ve değerlerimizin değişmesine ve iktisatta yeni bir “paradigmanın” hakimiyetine ve­sile olmuştur.

Şoklar öncesi iktisadi paradigma

Dünya Savaşının tüm dün­yada yarattığı yıkım ülkeleri ciddi bir arz açığı ile karşı kar­şıya bırakmış ve savaş sonra­sı iktisadi anlayışımızın şekil­lenmesine bu durum damga­sını vurmuştur. Buna göre bu arz açığını kapamanın yolu her alanda üretimi arttırmak ve bunun için de savaşta yok olan ve/veya tahrip edilmiş olan sa­bit sermaye stokunun arttırıl­ması gerektiği düşünülmüş­tür. Bu dönemde hâkim düşün­ce için........

© Dünya