Yönetim Danışmanı BARIŞ SAZAK

Dijital platformların "sa­dece aracı" olduğu sa­vı, internetin ticari ölçe­ğe ulaştığı ilk günlerden beri hu­kuk sistemlerini meşgul etti. Bu sav platformun, alıcıyla satıcıyı buluşturan nötr bir zemin olduğu varsayımına dayanmaktaydı. Ara­yan tarafla aranan tarafın yaptı­ğı konuşmadan telefon operatö­rü sorumlu tutulamayacağı gibi tasarlandı ve 1990'larda ABD'de başlayan ve Avrupa'ya yayılan hu­kuki çerçevenin temelini oluştur­du.

Elbette modern bir e-ticaret platformunu, telefon operatörüy­le karşılaştırmak manasız. Plat­form hangi satıcıların listelene­bileceğine karar veriyor. Ürünle­ri kim görür, kim görmez — bunu belirleyen algoritmayı çalıştırı­yor. Fiyat karşılaştırma araçları­nı, yorumların görünürlüğünü, öne çıkarma mekanizmalarını yö­netiyor. Kullanıcıyla kurduğu söz­leşmede hangi hükümlerin geçer­li olacağını belirliyor. Bu tabloda platformun "nötr bir zemin" oldu­ğunu iddia etmek artık hukuki bir sav olmaktan çıkıp ideolojik bir tercih haline geldi.

6563 sayılı Elektronik Tica­retin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 9. maddesinin birin­ci fıkrası, aracı hizmet sağlayı­cıları (Trendyol, Hepsiburada, Amazon, n11 vb ), kullanıcıların birbirleriyle yaptığı işlemlerden doğan hukuki sonuçlardan muaf tutuyordu. Satıcı tüketicinin aldı­ğı ürünü göndermediğinde ya da açıklananla bağdaşmayan bir mal teslim ettiğinde, platform "ben sa­dece teknik altyapıyı sağlıyorum" diyerek sorumluluktan sıyrıla­biliyordu. Anayasa Mahkemesi (AYM) Anayasa'nın 172. madde­sindeki tüketicileri koruma ilke­siyle bağdaşmadığına atıfla bu kurguyu tüketici lehine bozdu.

Avrupa’da tablo nasıl?

Türkiye’de konu nihai kertede yargı kanalından sonuca varsa da birçok Batılı ülkede yasama kana­lından benzer regülatif çerçeve­ler oluşturuldu. Avrupa Birliği'nin 2022 tarihli Dijital Hizmetler Ya­sası (DSA), platformları katmanlı bir sorumluluk yapısıyla tanımla­makta. Pasif teknik aracılar sınırlı muafiyetten yararlanmaya devam ediyor. Ancak platformlar büyü­dükçe ve kullanıcı etkileşiminde aktif rol üstlendikçe, yükümlülük­leri de genişliyor. Çok büyük çev­rimiçi platformlar (VLOP) için içerik moderasyonu, şeffaflık ra­porlaması, algoritmik hesap........

© Dünya