Hakem yapay zekâyı belge düzenlemek, kronoloji çıkarmak, taraf pozisyonlarını özetlemek veya yazım dili üzerinde teknik destek almak için kullanabilir. Ancak kararın gerekçesi, hakemin zihinsel emeğinin ürünü olmalıdır. Aksi halde tahkim, hız kazanırken meşruiyet kaybedebilir.

Ticari tahkim, mahkemele­re göre daha hızlı, uzman­laşmış ve esnek bir uyuş­mazlık çözüm yolu olarak geliş­ti. Bugün bu üç özellik yapay zekâ tartışmasıyla yeniden sınanıyor. Belge incelemesi, delil tasnifi, özetleme, çeviri, içtihat tarama­sı ve karar taslağı hazırlama gibi alanlarda yapay zekâ artık fiilen kullanılan bir yardımcı sistemdir. Ancak tahkimde mesele yalnızca verimlilik değildir. Asıl soru, ha­kemin hukuki muhakemesine ve vicdana dayanan karar verme yet­kisi ile algoritmik desteğin nerede ayrışacağıdır. Son iki sene bu ne­denle yapay zekânın usul hukuku, etik, gizlilik ve hakem sorumlulu­ğu bakımından kurumsal sınava dönüştüğü dönemdir.

Yapay zekânın verimlilik vaadi

Yapay zekânın ilk güçlü etkisi belge yoğun dosyalarda görülü­yor. İnşaat, enerji, altyapı, tekno­loji, sigorta ve birleşme-devral­ma uyuşmazlıklarında taraflar çoğu zaman yüzbinlerce sayfalık yazışma, teknik rapor, sözleşme eki, e-posta ve finansal tablo üret­mektedir. Geçmişte bu belgelerin tasnifi için büyük ekipler ve uzun süreler gerekiyordu. Bugün yapay zekâ destekli sistemler belgeleri gruplayabiliyor, kronoloji çıkara­biliyor, taraf beyanları ile deliller arasındaki uyumsuzlukları işa­retleyebiliyor ve hakem heyetinin odaklanması gereken başlıkları görünür hale getirebiliyor. Bunlar olumlu işler ve gelişmelerdir.

Öte yandan bu gelişmenin ku­rumsal karşılığı da ortaya çıktı. American Arbitration Associati­on-International Centre for Dis­pute Resolution’ın geçen sene dar kapsamlı, iki taraflı ve sadece bel­gelere dayalı inşaat uyuşmazlıkla­rı için “AI Arbitrator” aracını kul­lanıma açması, tahkim dünyasın­da sembolik bir eşik oldu. İnsan hakemin nihai sorumluluğu de­vam etse de tartışma artık “AI tah­kimde kullanılır mı?” sorusundan “hangi sınırlar içinde kullanılır?” sorusuna kaymıştır.

Yapayda ‘halüsinasyon’: Gizlilik ve usul güvende mi?

Yapay zekânın en ciddi riski, ürettiği metnin ikna edici görün­mesine rağmen maddi veya hu­kuki olarak yanlış olabilmesidir. “Hallucination” olarak anılan bu risk, özellikle........

© Dünya