“İnsan makine, yarı insan kimse. İnsan makine, süper insan kimse”

Artemis II rampada. İnsanlık Ay’a dönmeye hazırlanıyor. Bu da ister istemez Apollo prog­ramını yeniden hatırlatıyor. Eko­noritmiks daha önce o progra­mı birkaç kez masaya koymuştu. Çünkü uzay yolculuğu, ekonomi politikası için iyi bir metafor de­ğil; iyi bir mekanizma örneği.

Roketler fırlatıldıkları gibi he­defe ulaşmaz. Genellikle önce Dünya çevresinde bir yörünge­ye yerleşirler. Orada hız, açı ve enerji yeniden kalibre edilir. Ar­dından Trans-Lunar Injection ile ikinci bir ateşleme yapılır ve araç Ay’a giden transfer yörüngesine sokulur. SpaceX bile bu süreci at­layamaz. Fizik buna izin vermez – en azından şimdilik.

Enflasyon da benzer şekilde yalnızca faiz artışıyla hedefe düş­mez. Faiz artışı, ilk ateşlemedir. Ancak tek başına yeterli değildir. Makro-ihtiyati çerçeve ve maliye politikası eşlik etmedikçe ekono­mi kendi yörüngesine tam otur­maz. Çünkü fiyatlar farklı kat­manlarda farklı katılıklar üretir.

Newton’un “vis insita” pren­sibi burada belirleyicidir. Atalet, hareketsizlik değildir; mevcut doğrultunun korunmasıdır. Yani ekonometrik değişkenler bir kez hız kazandığında yönünü değiş­tirmek kolay değildir. Rota dü­zeltmesi enerji ister, zaman ister, sabır ister.

Ay’a ulaşmak için uzay aracının Δv bütçesini doğru kullanması ve hızını doğru pencerede tutması gerekir. Merkez bankası açısından bu, reel faiz­dir. Enflasyon düşerken nominal faiz indirimi yapılabilir; çünkü önem­li olan yönün korunma­sıdır. Hız değil, doğrultu belirleyicidir.

Ay’a ulaşıldığında mo­torlar tekrar ateşlenir. Aşırı ateşleme Ay yü­zeyine çarpmak demektir. Eko­nomide bu, sert iniştir. Yetersiz ateşleme ise yörüngeyi ıskala­maktır. Bu da fiyat istikrarının kaybı ve yeni bir enflasyon sar­malıdır. İnce ayar burada başlar.

Yılın geri kalanında hedefe ya­kınsamayı destekleyen iki temel dinamik öne çıkıyor. Üstelik faiz indirimleri sürerken:

1Hizmet tarafında atalet artık........

© Dünya