‘’New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani bir konuşmasında ‘kolektivizmin sıcaklığı’nı kapitalizmin ’haşin bireyciliğinin soğukluğu’na tercih etiğini söyledi. Bu kurgu kapitalizmin insanları ‘atomistik bireyler’ olarak yalnız başına kalmaya zorladığı şeklindeki bildik eleştiriyi yansıtmaktadır.

Bu eleştiri şöyle devam eder: Piyasalar iktisadî hayatlarımızı rekabet ve kişisel çıkar etrafında organize ettiği için toplumun dokusuna ve ilişkilerimize gerçek zarar verirler. Hayatlarımızı rekabet etrafında organize etmek insanları birbirini partnerlerden ziyade rakipler olarak görmeye teşvik eder. Kısaca, kapitalizm bizi birbirimizle karşı karşıya getirir, oysa sosyalizm bizi bir araya getirir. Kolektivist rejimlerin kendi insanlarına karşı hiç de ’sıcak’ olmamış oldukları gerçeği bir yana, bu görüş kapitalizmi temelden yanlış anlamaktadır.

Gelin kapitalist sistemdeki iktisadî hayatınız hakkındaki basit bir gözlemle başlayalım. Bu haftayı düşünün: Kaç tane işbirliği etkileşimi, kaç tane rekabetçi ilişkiniz oldu?

Bu sabah Starbucks’tan kahve satın alırken muhtemelen herhangi biriyle rekabet etmediniz. Telefon faturanızı öderken, yiyecek ve akaryakıt satın alırken veya sinemada bir film izlerken birinin kazanırken diğerinin kaybettiği bir mücadeleye girmediniz. Aksine, karşılıklı olarak yararlı çıktığınız bir seri gönüllü işlem yaptınız. Siz bir miktar para verdiniz, onlar size paradan daha çok istediğiniz bir şey verdiler. Herkes kazançlı çıkarak ayrıldı. Adam Smith’in ifadesiyle: ‘Akşam yemeğimizi umabilmemiz kasabın, biracının veya fırıncının iyilikseverliğinden değil, onların kendi çıkarlarını düşünmelerinden dolayıdır.’

Buna karşılık rekabet gündelik iktisadî ilişkilerinizde nadiren ortaya çıkar. Bir iktisadî işletme başka işletmelerle müşteriler için rekabet eder, muhtemelen siz de bir noktada başkalarıyla bir iş için rekabet etmişsinizdir. Fakat rekabetten çok daha sıkça iş........

© Diyalog Gazetesi