Kitabenin Türkçe anlamı.

Ramazan Topraklı yazdı;

Yeñice Köyü Köprüsü’nü kim bulacak?

Bu makalenin amacı, Kemer Boğazı’ndaki ırmak üzerine kurulan tarihî Yenice Köyü Köprüsü’nün geçmişi hakkında bilgi vermek ve tarih bilgilerimizi değiştirecek olan köprü ve köprü kitabesinin bir an evvel bulunabilmesi için ilgilileri uyarmaktır. Zira Isparta DSİ 18. Bölge Müdürlüğü, Eğirdir Gölü’nü besleyebilmek için 21 Eylül 2025 tarihinde ayrılan Eğirdir ve Hoyran gölleri arasına bir kanal açmayı planlamaktadır. Böyle bir kanalın açılması sırasında göl ve taban çamuru altında kalan köprü ve diğer tarihî malzemeler bozulabilecektir. O yüzden bu iş, işin ehli olan sualtı arkeologları ve çevreci gözetiminde yapılmalıdır.

Açar Kelimler: Kemer Boğazı, Menderes, Kıral Yolu, via regia, Yenice Köyü Köprüsü, Pontogephyra, Zompos, Kibotos

2010’dan beri tam 15 yıldır, Herodotos’un zikrettiği Kıral Yolu’nun [via regia: Tarikü’l-Cadde: Anayol] Kemer Boğazı’ndaki Yenice Köyü Köprüsü’nden geçtiğini haykırıyorum. 15 yıldır sesi çıkmayan gölün sahibi Isparta DSİ 18. Bölge Müdürlüğü, iddiamızın gerçekliğini, göl seviyesinin beş m düşmesiyle, 21 Eylül 2025 tarihinde Eğirdir ve Hoyran gölleri, ikiye ayrılınca anladı [bk.R.1] ve tekrar birleştirmek için iki göl arasına bir kanal açmak istiyor. Güya bizim söz ettiğimiz iki göl arasındaki ırmak yerine, bir kanal açarak, Hoyran’dan Eğirdir Gölü’nü besleyecekmiş. Ancak DSİ 18. Bölge Müdürlüğü, Hoyran Gölü’nün kaynaklarının da kuruduğunu unutmaktadır. Bu proje, iki gölün de aynı anda yok edilmesinden başka bir işe yaramayacaktır. Bu hususu DSİ tekrar düşünmelidir. Ve illâ kanal açacaksa da, bu işi bir sualtı arkeoloğu ve çevreci gözetiminde yapmalıdır ve bu arada tarihî köprü ile tarihî yolu da bulmalıdır. Ararken de aşağıda verdiğim gibi ırmak ve köprünün tarihteki önemini nazarı dikkate almalıdır.

Kemer Boğazı, ırmak ve Yeñice Köyü Köprüsü’nün tarihçesi

Boğaz tarihte Kuwalia, Kelene [Kelainai], Âbrū Mesmâne, Kutsal Geçit, Kutsal Boğaz, Firigos Boğazı, Meltinis [Malatyalı] Boğazı, Firikya Hellespontia, Hellespontus, Kibotos ve Libotanion Boğazı gibi adlar almıştır. Nehrin ise:

Tantalos, İndos, Tanta-endia, Halis [cıαλις], Obrimas, Menderes, Sangarios, el-Battal, Kaystros, Euros, Ebros [Avrupa], Melis, Boğazın Asya Irmağı, Doğu hududundaki Megalo Potamos, Bathys Rhyax, Seha, Pisidia Antakya yanındaki Irmak, Hierus, Hyeronpotamum, Mukaddes Nehir, Âbrū Mesmâne, Siberis, Tioulos, Tearos, Almyros, Skamandros ve Kadmos gibi adları vardır. Nehrin kaynaklarına Aulokran, Aurocran ve Rhotren denilmiştir.

Köprü ise: Zompos, Kibotos, Helena Köprüsü, Pontogephyra, Lopadion yanındaki köprü, Pithekas yanındaki köprü, Pisidia Antakya yanındaki ırmağın üzerindeki köprü ve Yenice Köyü Köprüsü gibi adlar almıştır.

Firuzan Kınal, “Arzawa kıralı Uhhaluis, Ahhijawa kıralına, muahhar devirlerde İç Anadolu’yu Menderes nehri vadisiyle Ege denizine bağlayan yolların bel kemiği olan Kıral Yolu’nun yanı başındaki Millawanda şehrini vermişti” der (Kınal, 1953: 36). Arzawa, Gelendost-Ayapa Höyüğü yanı; Ahhijawa eski Eğirdir Gölü batısı, Millawanda ise Uluborlu şehir çayının Papa çayına döküldüğü yerdedir. Millawanda bilâhare Miletopolis olacaktır. Bu kayda göre Kıral Yolu’nun yerinde, Kemer Boğazı’ndan geçen ve ta Arzawa çağına kadar giden tarihî bir yol vardır [bk.Har.3].

Bize kadar, Göller Bölgesi ve bilhassa Eğirdir Gölü’nde vukûbulan coğrafî değişim bilinememiş, Halys’ten sadece Kızılırmak anlaşılmış ve hatalı olarak Kıral Yolu, Başkent Ankara’dan geçirilmiştir [bk.Har.2]. Hâlbuki tarihî metinlerde Kemer Boğazı’ndaki ırmak ve Seydişehir-Çarşamba çayı olmak üzere iki Halys daha vardır. Kanaatimce hudut nehri anlamına gelen Hitit veya Pelasg dilindeki Seha, Hellen dilinde Alys, Lâtin dilinde Halys yazılmıştır.

Har.1: MÖ 500’ler, Darius zamanına ait bir haritadır. Dikkat: Kızılırmak’ın batısı Isparda. Bu haritanın daha teferruatlısı alttaki Har.2’dir.

Har.2: MÖ 500’lerdeki tarihî coğrafya. Kemer Boğazı’ndan geçmesi gereken Kıral Yolu, hatalı olarak Başkent Ankara’dan geçirilmiştir.

Har.3: Horan ve Eğirdir gölleri, iki göl arasındaki Seha Nehri, Kıral Yolu, Pion T., Ahhijawa, Lukka, Arzawa [Apasa], İlion, Asia, tarihî kentler.

“Hellen dilinde Alys diye bir kelime yoktur. Bu adın Anadolu’lu kökenden gelmiş bir kelimenin Hellen ağzına uydurulmuş biçimi olması gerekir. Kanımca adın aslı “ışıltı, pırıltı” anlamında Alu’dur. Ancak Hitit belgelerinde sözü edilen Marassatiia ırmağının Kızılırmak olduğu sanılıyor” (Bilge Umar, 1993: 303-304, Türkiye’deki Tarihsel Adlar).

MÖ 547: Kroesus, Media imparatorluğu fatihine karşı harbettiği zaman Pteria üstüne yürümüştü. Halys'i, Kıral Yolu üzerindeki köprü olduğu aşikâr olan bir köprü ile geçmiş ve yolunu Sardis'ten Pteria'ya tevcih etmişti. Köprü, burada bir yol olduğunu ispat ettiği gibi, bu yürüyüş de, daha İranlılar Anadolu’ya girmeden evvel Kıral Yolu’nun kullanılmakta olduğunu gösterir. Halys gibi derin ve hızlı akan bir nehrin üstüne köprü kuracak kadar bir medeniyetin mühendislik kabiliyetinin Anadolu’da milâttan 5,5 Asır önce bulunabilmesi dikkate şayandır. Romalılar devrine kadar böyle bir kabiliyetin olmadığını korkmadan iddia edebiliriz. Köprüsü olan nehir yalnız........

© Dikgazete.com