Ramazan Topraklı yazdı;

“Kör Kör Parmağım Gözüne”

Bu makale, 1261 yılında Hülegü Han’a elçi gönderen kahraman Uc Gâzîsi Mehmed Bey ile Menteş [Biñtaş] Şah’ın aynı kişi olduğu ve Hamidoğulları, Menteşeoğulları, Aydınoğulları beyliklerinin, onun torunlarına, Saruhanoğulları beyliğinin kardeşi İlyas Bey’in Saruhan’dan torunu İlyas’a ait oldukları hakkındadır. Togan’a ait “Uc Türkmenleri Hamidoğulları, daha Hülegü Han yeni geldiği sıralarda Selçukluların itaatinden çıkarak Hülegü'ye elçi göndermiş, ondan sancak istemişler. Reisleri Mehmed Bey ve kardeşi İlyas ve yakınlarından Sevinç Bey, Mısır tarihlerinde, Selçuklulara karşı Mogollarla birleşen ve onlardan sancak alan beyler sıfatiyle zikrediliyorlar” şeklindeki yorum doğrudur. Zira Mehmed Bey, nâm-ı diğer Menteş Şah, bu beyliklere ad veren Hamid, Aydın [nâm-ı diğer Menteş ve Eblistan] beylerin atası, Saruhan Bey’in amcasıdır ve hâlen Şarkîkaraağaç “Şeh Menteş Mezarlığında” yatmaktadır. Türbesi 1931 yılında bir devletli tarafından mezarlıkla birlikte yıkılmıştır. Ertuğrul Gâzî ve atası Kaya Bey’in de metbuu olan kahraman Uc Gâzîsi Şeh Menteş’in na’şı, şimdi Pazaryeri olarak kullanılan yerin kuzey-batı köşesindeki bir pideci dükkânın altında kalmıştır. Bu da Şarkîkaraağaç’a ve Türk milletine günah olarak yetecektir.

Açar Kelimeler: Uc Gâzîsi Mehmed Bey, Biñtaş, Menteş-şah, Menteşe, Hamidoğulları, Dündar, Hızır, Antalya, Finike

“Beylikler hakkında İbn Said el-Mağribî, Ebu’l-Fida, el-Ömerî ve Kalkaşandi’den çeviriler” başlığı altında Prof. Dr. Kâzım Yaşar Kopraman’ın Arapçadan çevirdiği metni, 2015’de onun izniyle Hamideli Tarih 02 dergi/kitapta alttaki gibi yayınladım:

Ahmed b. Yahya b. Fazlullah el-Ömerî [1301-1349], et-Ta’rif bi’l-Mustalahi’ş-Şerif [Nşr. Dr. Semir ed-Durûbî], 2. Cilt, Mu’te 1992. Özetle kısa adıyla el-Ömerî olarak söylenen zat şöyle kaydetmiştir:

Bilâdu’r-Rûm’daki [Anadolu] Türk beylikleri için kaynağı Cenevizli Balaban, Bahadır el-Mu’izzî adındaki Memlük emiri tarafından azad edildikten sonra, bir sebeple tekrar hapsedilen Balaban ile el-Ömerî 1338 yılında kendisi de mahpus iken görüşmüş, Anadolu’daki Türk beylikleri, Roma ve Avrupa hakkında ondan edindiği şifahi bilgileri eserine derç etmiştir [el-Ömerî, 1992: 51]. Bilâdu’r-Rûm: Küçük Asaya. Bahr-i Nîtaş ve ma-Yentaş: Bahr-i Buntus [Kara Deniz], Pontus Euksinus. Leon, Küçük Ermenistan Kıralı. Kirminan: Kalkaşandi’de Kirmiyan [Germiyan]. El-Bahr eş-Şâmî: Bazı Arap coğrafyacıları Akdeniz’i ifade etmek için Bahr er-Rûm ve el-Bahrü’ş-Şâmî tabirini kullanırlar. Tonğuzlu: Subhu’l-Aşa’da ve et-Tarif’deki isimlendirme. Fakat Mesalik’de Ta’zlu olarak zikredilir. Birgi [Borgu?] yakınlarında Güney-Batı Anadolu’dadır. Tavaza: Kirmiyan’ın güneyindedir [el-Ömerî’ye göre; Mesalik, Teşner/ Taeschner neşri, s. 38]. Burası Tavas kalesi ile aynı yer olabilir.

[Ta’zlu, Denizli / Eğirdir, Birgi / Borgu Uluborlu, Germiyan’ın güneyindeki Tavaza ise, Tavas olmalıdır. RT].

cAydali: et-Tarif’te el-Ömerî’ye ve Subh’ta [8/14] Kalkaşandi’ye göre Ayaali’dir. El-Ömerî burası için ayrıca “Amidali” ve “Hamidali” gibi iki kelimeyi de kullanır. Bu Hamid iline mensup demektir. Dundara: Zambaur’e göre [s.135] bu zatın adı Hamid Beğ veya Felek ed-Din Dündar. Kastamoniyye Beyliği: Kuzey-Batı Türkiye’nin Pontus Denizinin batısındadır. Günümüzde burası Kastamonu vilayeti olarak isimlendirilmektedir. Kaviya: Kastamonu yakınındadır. Şimdiki adı Geyve. Akira: Balıkesir’in eski adıdır. Karasar: el-Ömerî’nin tarifine göre Hamidili’nin kuzeyindeki Kara-hisar [Afyonkarahisar]. Zekeriya: el-Ömerî’ye göre Zekeriya, Antalya sahibi Yunus’un kölesi idi. Yunus’un ölümünden sonra, onun oğlunu bertaraf ederek Karahisar’da [Serik- Karahisar] istiklâlini ilân etti. Baha ed-Din Musa [öl. 1345]: Paşa Musa olarak da zikredilir [Karamanoğlu].

Kalkaşandi [öl. 1418]: Subhu’l-Aşa fi Sınaati’l-İnşa [16 beylik şöyle veriliyor]:

1. Kirmeyan [Germiyan][5/340]. 2. Tonguzlu [5/341].

3. Tuvaza Murat Bey, burasının 4 kalesi vardır. El-Ömerî Kastamonu’ya bağlı yerlerden saymıştır. O sıralarda Murat Bey tarafından Erine [Ali Öz Bey?] adlı biri tayin edilmiştir [3/233?]. [Tuvaza ile Tavaza aynı ve Kastamonu ile bağı olmamalı. RT].

4. Hamideli [5/341]: Bir iklim olarak kaydedilir; başşehri [Birgi/Borgu]. Buranın hâkimine Yalvaç, Karaağaç ve Eğriduz [Eğridur] iklimleri de tabidir. El-Ömerî diyor ki; Bu ülkenin şehirleri azdır, köyleri çoktur. Burada 15 kale vardır. Buranın hâkiminin 15 bin atlı, 15 bin yaya askeri vardır. Ve burası kuzeye doğru olan ülkelerin sonudur. Et-Tarif’te diyor ki; zamanımızda buranın sahibinin adı Dündar olup, Antalya hâkimi Yunus’un kardeşidir. Bu sıralarda Antalya, Hamid iline dâhildir.

5. Kastamoniye [5/341-42]. 6. Faviye [5/342, Kaviye/Geyve olacak]. 7. Bursa [5/343]: Gökdere ve Pınarbaşı adlı iki nehir arasındadır. [1402’ye kadar olmalıdır, bu kitap 1400’ler, yâni 15. yüzyıl başı, el-Ömerî ise, 1340’larda yazılmış olmalıdır].

8. Ekira [5/344]: Sahibi Karasi oğlu Saruhan [Saruhan, Karasi oğlu değil. RT]. 9. Marmara [5/344]: Mermer ocakları vardır. Sahibi et-Tarif’e göre Karasi oğlu Bahşi’dir. 10. Manisa [5/344-345]: Sahibi et-Tarif’e göre Saruhan. 11. Nif [5/345]. 12. Birgi [5/345]: Nif’e iki merhale mesafededir. 13. Föke [Foka]: Sahibi et-Tarif’te Menteşe oğlu Orhan’dır.

14.........

© Dikgazete.com