Devletin aklı var da ahalinin yok mu!D

9 Kasım 2024 tarihli Diken yazıma şu cümlelerle başlamıştım:

“‘Devlet aklı’ kavramı en özet/sığ haliyle devletlerin hayatta kalma refleksini anlatır. ‘Raison d’etat’ ya da yerli ve milli haliyle ‘hikmet-i hükümet.’ Buna göre devlet, bekasını korumak, varlığını sürdürmek için gerektiğinde ‘bir şeyler’ yapabilir. O bir şeyler ‘hukuk dışı’ işler olabilir; beklenmedik tedbirler, siyaset değişiklikleri…

Milliyetçiler/sağcılar için biraz büyülü ve olumludur da devlet ile sınıf mücadelesi arasında bağ kuranlar için pek muteber bir olgu sayılmaz. Hukuk devleti/yasa karşısında eşitlik ilkesinin başat değer olduğu liberal demokrasilerde, hukuk dışılığı, bir başka söyleyişle ‘yasa’nın dışına çıkılmasını anlatır. İlk kadın başbakanımızın, ‘Bu millet uğruna, bu ülke uğruna kurşun atan da kurşun yiyen de bizim için her zaman saygıyla anılır, şereflidir’ derken kastettiği devlet, bu ‘akıl’la davranan devletti.”

Tanıl Bora da 13 Kasım 2014 tarihli ‘Devlet Aklı’ başlıklı yazısında şu tespiti yapıyordu:

“Dillerde hep onun adı: Devlet Aklı… MHP lideri Devlet Bahçeli’nin, Abdullah Öcalan’ın Meclis’e gelip örgütüne hitap ederek ‘işi bitirmesi’ çağrısının uyandırdığı şaşkınlığı yatıştırmak, bu beklenmedik çıkışın sırrını açıklamak için başvurulan mefhum, bu: Devlet Aklı. Kürt meselesinde hiçbir şey olmasa bir şeyler olması ihtimalinin en -hatta yegâne- güvenilir dayanağı olarak, Devlet Aklı’na referans veriliyor.”

Şöyle devam ediyordu Bora: “… Devlet Aklı, nüvesi itibarıyla esasen ‘kendini düşünen’ bir akıldır. Kendi bekasını, kendi devamlılığını gözetir, kapasitesini (‘devlet kapasitesi’) artırmaya azmeder. Onun için, her yola gelir. Devlet Aklı, devlet egosudur… Söylemeye gerek yok; bu ego, hâkim sınıfların süper-egosunun belirlenimi altındadır.  Devletin göreli özerkliği meselesine ise dalmayalım.”

Gerçekte bir devlet aklı var mıdır yok mudur; devletin idarecilerinkinden ayrı ‘elleri’ var mıdır yok mudur; yukarıdaki tanımlarda söz edilen ‘devlet işleri’ni anlatmak için ‘akıl’........

© Diken