Bolesni najviše umiru u vreme kad počnu da bujaju trave. Tako je, satrven bolešću koju je „zaradio“ u požarevačkom kazamatu u devetomesečnom tamnovanju zbog napada na vlast, 10. marta 1875, umro Svetozar Marković, začetnik socijalističkih ideja na našem prostoru, njihov lučonoša, književni kritičar, publicista i filozof. Umro je premlad, u svojoj 29. godini, sam, pre svitanja, u jednoj tršćanskoj bolnici.

Ove se godine navršava 180 godina od njegovog rođenja, a ovih dana tačno 151 godina od njegove smrti, a njegovo veliko (ne znam koliko bi bilo uputno napisati: grandiozno) delo i danas živi – mada se, s obzirom na nove društvene okolnosti, može steći utisak da je na neki način Svetozar Marković pomalo skrajnut u svemu, u svakom segmentu njegovog delovanja.

Oko lika i dela kratkovekog (kratkovečnog) Svetozara Markovića uglavnom nema dileme, kao i o danu odlaska sa ovoga sveta – no, poput priče o velikom Homeru za koga je u staroj Grčkoj u sedam mesta dokazivano da je baš tamo rođen – i kod Svetozara se, istina u manjem obimu, ponavlja priča.

Oslanjajući se na retko postojeće i još ređe dostupne dokumente – više na priče savremenika i rodbine – moguće je kroz genealoško stablo stići do njegovih korena u Belopavlovićima, čiji se deo preselio u Stari Kolašin i tamo su uzeli prezime Joksići, ali su zadržali slavu Svete Petke. Dva brata iz porodice su se potom nastanili u Novom Selu kod Vučitrna. Jedan od braće je imao sinove Arsu, Radosava, Viću i četvrtog nepoznatog imena, a drugi je imao sinove Marka, Raška i Radenka. Oko 1820. godine, po otmici njihove sestre od Turčina, braća su ubila otmičara, i morali su da beže ka severu, do Levča, najpre u Oparić. Sa njima je, kao dete, došao i Radoje, sin Marka, potonji otac Svetozara Markovića. Kasnije su se preselili u Donju Sabantu, kod Kragujevca. Deo familije, koji nije izbegao zbog krvnine, prema nekim podacima, primio je islam; „postali su Arnauti“.

Radoje Marković (prezime je po ocu, kasnije su u Srbiji davana prezimena po dedi), svoje prvo nameštenje dobija kao pisar u stovarištu soli na Kusjaku, na Dunavu, 1831. godine. Po pripajanju Timočke krajine Srbiji, 1833, Jeremija Zdravković, novopostavljeni kapetan sreza vražogrnačkog, rodom iz Rgotine, dovodi dobro opismenjenog Radoja u svoju službu. Radoje se 1840. (po drugim izvorima 1841, a najverovatnije 1938) oženio njegovom ćerkom Stanom, i sa njom imao šestoro dece: Jevrema (1939 – 1878), potpukovnika koga je vlast kneza Milana osudila na smrt i streljala zbog navodnog učešća u Topolskoj buni – njegova žena Jelena je potom pokušala neuspeli atentat na kneza Milana – te Katarinu, Persidu, Svetozara, Hristinu i Milicu. Početak........

© Danas