İZLE Çavuşesku’nun Termometresi 2’li Görüş İki Savaş Bir Yazar Cumhuriyet’in Edebiyatı Varsayılan Ekonomi Yakın Tarih Tümünü Gör

Çavuşesku’nun Termometresi

Cumhuriyet’in Edebiyatı

OKU Yazılar Röportajlar Çeviriler D84 INTELLIGENCE Asterisk2050 Yazarlar Kitap Yorum

D84 FYI Hariçten Gazel ABD Gündemi Avrupa Gündemi

İran-Körfez İlişkilerinin Kısa Bir Tarihi – IV

On sekizinci yüzyılda İran-Körfez ilişkilerini belirleyen asıl gelişme, İran’da merkezi düzenin çökmesi oldu. İlk büyük kırılma 1722’de geldi. Safevi İmparatorluğu Afgan saldırıları altında yıkıldı. Nadir Şah 1736’da İran’ı tekrar tek bir siyasi çatı altında toparladı. Ancak bu kısa sürdü ve 1747’de Nadir Şah’ın öldürülmesinden sonra İran yeniden parçalandı. Yüzyılın ikinci yarısında Karim Han Zand yeni bir güç olarak ortaya çıktıysa da kurduğu düzen güçlü ve istikrarlı olmadı. Nihayet yüzyılın sonuna doğru Kaçarlar İran’da siyasi birliği yeniden tesis etmeyi başardı.

İran’ın çalkantılı yüzyılı Körfez’in güney kıyıları ile ilişkilerini de derinden etkiledi. Safeviler yıkılmadan kısa bir süre önce, 1717–18’de, Bahreyn’i Ummanlı Ya‘rubi imamlığına kaybetmişti. Nadir Şah döneminde İran, Bahreyn’i yeniden hakimiyeti altına aldı. Nadir Şah’ın ölümünden sonra da ada İran bağlantılı Bushehr merkezli Nasr el-Mazkur’un denetiminde kaldı. El-Mazkur 1783’te adanın kontrolünü kaybedince, İran’ın Körfez’in güney sahillerindeki hakimiyeti de sona erdi ve bir daha da tesis edilemedi.

Körfez’in güney sahilleri de aynı şekilde çalkantılı bir yüzyıla girdi. On sekizinci yüzyılın başı itibariyle Körfez’in güney sahillerinde iki güç hakimdi. Hakimiyetini Bahreyn’e kadar yayan Umman-merkezli Ya‘rubi imamlığı. Arap yarımadasının doğusunda Kuveyt’ten Katar’a kadar bölgede Beni Halid kabile konfederasyonu. Bu iki güç de yüzyılı bitiremedi. Ya’rubi imamlığı 1720’lerden itibaren, Beni Halid ise yüzyılın ikinci yarısından çözülmeye başladı.

Bu iki gücün çözülmesiyle ortaya çıkan boşlukta, Körfez’in güney sahillerinde yeni yerel güçler ortaya çıktı. Kuveyt’te el Sabah ailesi, Beni Halid’in himayesi altında yerleşen küçük bir kaleyi zamanla kalıcı bir yerleşim yerine dönüştürdü. Katar’ın Zubara bölgesinde el Khalifa ailesi güçlendi ve 1783’te Bahreyn’i Nasr al-Mazkur’un elinden aldı. Umman’da Ya‘rubi imamlığının iç savaşla çökmesinden sonra Al Busaidi ailesi ortaya çıktı ve yüzyılın ortalarından itibaren ülkede yeni bir siyasi birlik kurdu. Daha kuzeyde Al Qawasim, Ras al-Khaimah ve çevresinde deniz gücü olarak........

© Daktilo1984