Geçtiğimiz hafta çarşamba günü (25 Mart), Gana tarafından sunulan, transatlantik köleliği “insanlığa karşı işlenmiş en ağır suç” olarak tanımlayan ve tazminat ödenmesini talep eden Birleşmiş Milletler (BM) kararı, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) direnişine rağmen kabul edildi. Gana Cumhurbaşkanı John Dramani Mahama, BM’deki en büyük bölgesel blok olan 54 üyeli Afrika Grubu adına oylama öncesinde yaptığı konuşmada, “Bugün, gerçeği teyit etmek ve iyileşme ile telafi edici adalete giden yolu aramak için ciddiyetle dayanışma içinde bir araya geliyoruz” dedi. Gana'nın öncülük ettiği karar tasarısı 123 lehte oy aldı. Üç ülke (ABD, İsrail ve Arjantin) aleyhte oy kullanırken, çoğu Avrupa’dan, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 52 ülke çekimser kaldı.

Karar metni, Afrikalıları ve diasporadaki insanları etkileyen tarihsel haksızlıkların, adalet, insan hakları, haysiyet ve iyileşmeyi teşvik edecek bir şekilde ele alınmasının önemini teyit ederken, tazminat taleplerinin bu haksızlıkların giderilmesine yönelik somut bir adım olduğunu vurguladı.

NİYE EN AĞIR SUÇ?

ABD’nin BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi temsilcisi Büyükelçi Dan Negrea oylamadan önce, metnin “sayısız açıdan son derece sorunlu” olduğunu belirtti. Negrea, Washington'un “Birleşmiş Milletler'in uluslararası barış ve güvenliği korumak için var olduğunu” ve “dar kapsamlı özel çıkarları ve gündemleri ilerletmek, niş Uluslararası Günler belirlemek ya da yeni maliyetli toplantı ve raporlama yükümlülükleri yaratmak için kurulmadığını,” bu kurula “bir kez daha hatırlatmak zorunda kalmasından” duyduğu üzüntüyü dile getirdi. Ayrıca ABD, “meydana geldikleri tarihte uluslararası hukuk açısından yasadışı olmayan tarihsel haksızlıklara ilişkin tazminat taleplerine ilişkin yasal bir hakkı tanımamaktadır.” dedi.

Kararla birlikte ilk akla gelen soru, niye köleliğin insanlığa karşı işlenmiş “en ağır suç” olarak adlandırıldığı ve bu yaklaşımın, diğer insanlığa karşı işlenmiş suçları, örneğin soykırımı, daha az ağır olarak mı sınıflandıracağı. Birleşik Krallık’ın BM Maslahatgüzarı James Kariuki’nin de belirttiği gibi, “tarihsel zulümler arasında bir hiyerarşi oluşturulmaması gerektiği konusundaki görüş”, köleliği insanlığa karşı işlenmiş bir suç olarak kabul etmekle birlikte, hiçbir zulüm grubunun bir diğerinden daha önemli ya da önemsiz olarak değerlendirilmesinin doğru olmadığı söyleniyor. İlk elden haklıymış gibi görünen bu argümana karşı, Afrika Birliği (AU) Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Konseyi Programlar Sorumlusu Kyeretwie Osei, asıl meselenin suçlar arasında bir hiyerarşi........

© Birgün