Her yıl 22 Temmuz'da dünya genelinde gayriresmî olarak kutlanan «π Günü», 14 Mart'ta kutlanan ve Uluslararası Matematik Birliği tarafından resmî olarak kurulmuş olan Dünya Matematik Günü'nün hafif bir uzantısıdır. Avrupa tarihi yazım sırasına göre yazılan 22/7 tarihi, π sayısını yaklaşık olarak hesaplamak için ilk kez Arşimet'in kullandığı klasik kesre denk gelir. Resmî günü UNESCO da destekler; gayriresmî «kesir günü» ise daha hafif bir şekilde, İngilizcedeki «pi» ile «pie» (turta) arasındaki kelime oyunuyla tatlı turtalara, geometrik oyunlara ve dünya genelinde okullarda ve bilim kurumlarında küçük etkinliklere vesile olur.

π — insan zihninde yalnızca bir fikir olarak «var olan» bu irrasyonel, aşkın sayı — bitmeyen arayışın simgesi haline gelir. Paleolitik Afrika'nın İşango kemiğinden modern bilimin büyük başarılarına kadar, matematik insan zihninin sınırları, rejimleri ve kültürel ayrımları aşabildiğini hatırlatır.

Arşimet'in hiç söylemediği söz

π'nin tarihi, insan düşüncesine damga vurmuş isimlerle iç içedir. Arşimet (MÖ 287–212), antik çağın en parlak zihinlerinden biri, kayıtlı ve çevrel çokgenler yöntemiyle π değerine eşi görülmemiş bir doğrulukla yaklaştı ve bu gayriresmî π Gününün de kutladığı 22/7 kesrine ulaştı. Syracuse'un düşüşü sırasında, geleneksel anlatıya göre büyük filozof geometrik şekillerine dalmış haldeydi ve onu bölen Romalı askere «çemberlerimi bozma» sözleriyle seslendi. Bu söz, Arşimet'in adıyla özdeşleşmiş olsa da, aslında otantik bir antik özdeyiş değildir; muhtemelen 19. yüzyıla ait, Latince «Noli turbare circulos meos» ifadesinin Katharevousa'ya (resmî, arkaik Yunancaya) aktarımıdır. Bu Latince ifade de kendisi ilk kez Aydınlanma döneminde ortaya çıkmıştır, antik bir kaynağı yoktur.

Bu görüntü, bilimsel düşünceye mutlak bağlılığın simgesi olarak tarihte kaldı. Ama bugün başka türlü de okunabilir.........

© Bianet