12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü, çocuk emeğini yalnızca işyerleri, atölyeler, tarlalar ya da sokaklar üzerinden değil; eğitim, yoksulluk, kayıt dışılık ve sosyal koruma politikalarıyla birlikte tartışmayı gerektiriyor.

Birleşmiş Milletler Uluslararası Çocuklara Yardım Fonu’na göre (UNICEF), çocukların yaşına uygun olmayan, eğitimini aksatan, uzun saatler süren ya da sağlık, güvenlik ve gelişimini tehdit eden işler çocuk işçiliği kapsamına giriyor. Bu tanım, çocuk işçiliğinin yalnızca çalışma yaşamındaki bir sorun olmadığını; çocuğun eğitim hakkı, gelişimi, sağlığı ve güvenliğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve UNICEF’in küresel tahminlerine göre dünyada yaklaşık 138 milyon çocuk, çocuk işçiliği kapsamında bulunuyor. Bu çocukların 54 milyonu ise sağlık ve gelişim açısından tehlikeli işlerde çalışıyor. Çocuk işçiliği en çok tarımda görülüyor küresel çocuk işçiliğinin yüzde 61’i tarımda, yüzde 27’si hizmetlerde, yüzde 13’ü sanayide yoğunlaşıyor.

Peki bu tabloyu önlemek hangi araçlarla mümkün olabilir?

ANADİLİNDE ÇOCUK SESLERİ

"Siz bu yazıyı Çocuk Hakları Günü’nde okurken, ben bir günümü 200 TL’ye satmış olacağım"

Türkiye’de girişimler parçalı, veri sınırlı 

Türkiye’de de çocuk işçiliğiyle mücadeleye yönelik ulusal programlar, mevsimlik tarıma odaklanan projeler ve izleme sistemi kurma girişimleri bulunuyor.

2020’de başlatılan “Mevsimlik Tarımda Çocuk İşçiliğinin Önlenmesi Projesi” 16 ilde, özellikle mevsimlik tarımda çalışan ya da çalışma riski taşıyan çocuklara ulaşmayı hedefledi. Proje kapsamında çocuklara eğitim, danışmanlık, rehabilitasyon, gıda, kıyafet ve eğitim malzemesi desteği sağlanması aile bireylerinin mesleki eğitimlere yönlendirilmesi tarım aracıları, işverenler ve muhtarların çocuk işçiliği konusunda bilinçlendirilmesi amaçlandı.

Benzer biçimde, 2025 yılında duyurulan “Çocuk İşçiliği Riski İzleme ve Takip Sistemi"nin okul devamı, başarı durumu, ailelerin kamu hizmetlerine erişimi ve mevsimlik tarım işçisi ailelerin durumunu tek çatı altında izlemeyi hedefledi.

Kamuya açık kaynaklar projelerin hedeflerini ve bazı faaliyet çıktılarını gösterse de kaç çocuğun kalıcı olarak çalışma yaşamından çekildiği, kaçının okula düzenli devam ettiği, aile desteklerinin hane gelirini nasıl etkilediği ve çocuk işçiliği riskinin iller bazında nasıl değiştiği konusunda düzenli yayımlanan, karşılaştırılabilir bir etki değerlendirmesi sunmuyor.

Dolayısıyla Türkiye’de parçalı girişimler mevcut ancak bunlar henüz şeffaf veri akışı, yerel vaka takibi, aile gelir desteği, eğitimde kalma politikası ve bağımsız denetimi birlikte işleten bütüncül bir mekanizma görünümünde değil.

Bu nedenle asıl soru, çocuk işçiliğiyle mücadelenin nasıl bir sistem içinde mümkün olabileceği.

20 KASIM DÜNYA ÇOCUK HAKLARI GÜNÜ

16 yaşındaki MESEM öğrencisi anlatıyor: Isınmak için sobaya yağ döküp, çöp yakıyoruz

Aile gelirini desteklemek: Brezilya örneği

Brezilya’da PETI olarak bilinen “Programa de Erradicacao do Trabalho Infantil”, yani Çocuk İşçiliğini........

© Bianet