Kasım 1945’te, Sovyetlerin teşvik ve desteğiyle İran’da önce Azerbaycan Milli Hükûmeti kuruldu. Sovyetler hemen KDP-İ’ye de silah yardımı yaptı. 22 Ocak 1946’da ise Mahabat’da Çarçıra Meydanı’nda Mahabat Cumhuriyeti’nin kuruluşu ilan edildi. Sovyetler, gerek Azerbaycan gerekse Kürt milliyetçilerinin bağımsızlık tehditleri ile Tahran Yönetimi’ni petrol konusunda Sovyetler lehine yumuşatmaya çalışmaktaydılar.

Mahabat Cumhuriyeti’nin askeri temelini, Hereki ve Şıkak aşiretleri oluşturuyordu. Sovyetlerin isteği üzerine, Irak’tan kaçıp Mahabat’a gelmiş olan Molla Mustafa ve Ahmed Barzani ile 1000 kadar adamı da, askeri kanada katıldı ve esas kuvvet haline geldi kısa zamanda.

Mahabat Cumhuriyeti sadece Mahabat, Bukan, Naqada ve Ushnaviya adlı kasabaları içine alan küçük bir bölgeydi. Qazi Muhammed Cumhurbaşkanı, kuzeni Sayf Qazi Savaş Bakanı ve Zanbil’den Seyyid Hacı Baba Şeyh ise Başbakan oldu. KOMALA’nın önderlerinin hemen hepsi yönetimde yer aldılar ama, çok açık şekilde, ağırlık ağalar ve şeyhlerin eline geçmiş oluyordu bu cumhuriyette.

KURULDUĞU GÜN ÇÖKÜNTÜ BAŞLAR

Mahabad Cumhuriyeti daha başından sorunlu bir yapıya sahipti. Kürtlerin aşiret yapısının bir yansıması olarak, tüm aşiret liderleri birbirlerine karşı, gerek Sovyetleri, gerek İngilizleri ve hatta gerekince Tahran Yönetimi’ni oynamaktaydılar. Daha ilk günkü cumhuriyet kutlamalarında, İngiliz taraflısı Ziro Bey Harqi, cumhuriyetin iki numarası Şeyh Abdullah Gilani ile kavga edecekti. Daha ilk günlerde bile, bazı Kürt aşiret reisleri Tahran ile gizliden haberleşip taraf değiştirmeyi teklif edeceklerdi. Örneğin, Dihbukri aşiret reisleri, Qazi Muhammed’in başkanlığını hazmedemeyip İranlı bölge komutanı General Humayuni ile haberleşmişlerdi. Mahabat Cumhuriyeti’nin ordu liderlerinden biri olarak ilan edilen Hama Rashid, Bana bölgesinin başına getirilmesi şartıyla Tahran tarafına geçeceğini bildirmişti.

Mahabatlıların iç çelişkilerinin tam da zirve yaptığı günlerde, Sovyet ve İngiliz ordularının Ocak 1942’deki anlaşmalarına göre, tüm yabancı askerlerin İran topraklarından çekilmesinin zamanı geldi! Sovyetler birkaç kere geciktirmelerine rağmen, en sonunda 26 Mart 1946’da, Andrei Gromyko tüm Sovyet askerlerinin İran topraklarını boşaltacağına........

© Aydınlık