Türk romanı üzerine yazdığım son iki yazıda, Batı romanı ile karşılaştırarak ulaşılan gecikme ve eksiklik eşitliğini özellikle reddettim. Çünkü Batı romanı, burjuva bireyin yavaş yavaş tarih sahnesine çıkışına paralel olarak biçimini ve dilini kurdu. Cervantes’ten Balzac’a, oradan Flaubert ve Tolstoy’a uzanan hat, romanın ne olduğu sorusunu yüzyıllar içinde cevapladı. Türk romanı ise böyle bir zamana sahip değildi; henüz oluşmamış bir toplumsal gerçekliğin içine hazır bir tür olarak girdi.
Benim tezim ise, bu geç ve hızlı doğuşun, bizde romanın zayıflığıyla değil, yüklendiği sorumlulukla alakalı olduğu idi. Türk romanı daha baştan estetik bir formdan çok toplumu dönüştürme göreviyle sahneye çıktı. Yani roman, bizde bireyin iç serüveninden önce toplumun kendisiyle hesaplaşma alanı oldu.
O yüzden Türk romanı çoğu zaman “ham”, “aceleci” ya da “tezli” bulunmuştur. Hatta Yalçın Küçük, bizde tezli roman yazma geleneğini soyutlamadaki yetersizliğimize bağlamıştır. Oysa tezli roman yazmak, bir yetersizlikten çok tarihsel bir zorunluluktu. Bizde romanın tezli oluşu, yazarın estetik acemiliğinden değil, toplumun henüz kendi tezlerini kuramamış olmasından kaynaklanır. Roman, burada, hazır bir toplumsal bilinci yansıtmaz, o bilinci üretmeye çalışır; keyfine göre oyalanan bir türden çok gecikmiş “modernleşme”nin lokomotifi gibi davranmak zorunda kalmıştır. Çünkü Batı romanı dünyayı anlatırken dünyaya yaslanmıştı oysa Türk romanı dünyayı anlatırken onu kurmaya da mecburdu. Bu yüzden yükü ağırdı, sesi erken çıktı, doğar doğmaz yetişkinliğe adım attı.

Bu açıklamadan sonra şu soru niçin sorulmasın? Türkiye, Batı’dan farklı olarak ne yaşadı da bu, Batı ve Türk romanda böylesi bir farka yol açtı?
Her şeyden önce şunu söylemeliyim: Ben bu farkı estetikte değil tarihsel deneyimde arıyorum. Çünkü Türkiye’nin Batı’dan farklı yaşadığı şey, basitçe........

© Aydınlık