Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Tatlı Bir Tehlike: Fruktoz Ürik Asidi Nasıl Yükseltiyor?

Ürik asit yüksekliği denildiğinde akla genellikle kırmızı et, sakatat ve deniz ürünleri gelir. Kan tahlilinde ürik asit değeri yükselen kişilere ilk olarak pürinden zengin besinleri azaltmaları önerilir. Oysa günümüzde ürik asidi yükselten önemli etkenlerden biri, et tabağından çok şekerli içeceklerde, tatlılarda ve ambalajlı ürünlerde gizlenen fruktozdur.

Fruktoz yalnızca meyvelerde bulunan doğal bir şeker olarak düşünülmemelidir. Gıda endüstrisinde tatlılık sağlamak, ürünlerin kıvamını artırmak, raf ömrünü uzatmak ve üretim maliyetini düşürmek amacıyla fruktoz içeren şuruplar yaygın biçimde kullanılır. Gazlı içeceklerden bisküvilere, keklerden çikolatalara, kahvaltılık gevreklerden hazır soslara kadar çok sayıda ürün fark edilmeden yüksek miktarda fruktoz sağlayabilir.

“Günümüzde fruktoz yükünün önemli bir bölümü meyveden değil, şekerli içeceklerden, tatlılardan ve ambalajlı gıdalardan geliyor.”

Fruktoz şurubu, glikoz-fruktoz şurubu, fruktoz-glikoz şurubu, mısır şurubu ve yüksek fruktozlu mısır şurubu gibi farklı isimlerle ürün etiketlerinde yer alabilir. Tüketici çoğu zaman bu ifadeleri fark etmez ya da hepsinin şeker kaynağı olduğunu bilmez. Ürün “meyveli”, “doğal aromalı”, “fit”, “enerji veren” veya “hafif” şeklinde tanıtılsa bile içerdiği şurup miktarı yüksek olabilir.

Hazır kekler, kurabiyeler, gofretler, çikolatalar, şekerlemeler, dondurmalar, reçeller, marmelatlar, pudingler, sütlü tatlılar, tatlandırılmış yoğurtlar ve sürülebilir kahvaltılık ürünler günlük fruktoz alımını artırabilir. Ketçap, barbekü sosu, salata sosları, ekmekler, sandviç ürünleri ve bazı hazır çorbalar bile ilave şeker içerebilir. Böylece tatlı tüketmediğini düşünen biri bile gün boyunca farklı ürünlerden önemli miktarda fruktoz alabilir.

Ambalajlı besin tüketiminin her geçen gün artması bu sorunu daha da büyütür. Evde hazırlanan öğünlerin yerini hazır kahvaltılar, paketli atıştırmalıklar, şekerli kahveler, enerji içecekleri ve hızlı tüketilen ürünler aldıkça karaciğer gün boyunca tekrarlayan fruktoz yükleriyle karşılaşır. Bir paket bisküvi, bir şişe gazlı içecek, aromalı kahve ve akşam yenen tatlı tek tek küçük seçimler gibi görünür. Ancak günün sonunda toplam şeker yükü oldukça yüksek bir düzeye ulaşabilir.

“Sorun yalnızca bir kez tatlı yemek değil, fruktoz içeren ürünlerin gün boyunca fark edilmeden tekrar tekrar tüketilmesidir.”

Fruktozun ürik asidi nasıl yükselttiğini anlamak için karaciğerde izlediği yolu bilmek gerekir. Fruktoz karaciğere ulaştığında hızla işlenir. Bu sırada hücrenin temel enerji birimi olan ATP tüketilir. Karaciğere kısa sürede yüksek miktarda fruktoz geldiğinde ATP kullanımı hızlanır ve hücrenin enerji rezervi geçici olarak azalabilir.

ATP parçalandıkça önce ADP, ardından AMP ortaya çıkar. Yoğun fruktoz yükünde AMP yeniden enerji üretiminde kullanılmak yerine parçalanmaya yönelir. Bu parçalanma zincirinin sonunda ürik asit oluşur. Fruktoz böylece pürin içeren bir besin olmadan da vücudun kendi enerji molekülleri üzerinden ürik asit üretimini artırabilir.

“Fruktoz, ürik asidi yalnızca içerdiği şeker nedeniyle değil, karaciğer hücresinin enerji sistemini hızlı tüketmesi nedeniyle yükseltebilir.”

Bu mekanizma, ürik asit yüksekliğinin neden yalnızca et ve sakatat tüketimiyle açıklanamayacağını gösterir. Bir kişi kırmızı eti azaltabilir, sakatat tüketmeyebilir ve deniz ürünlerinden uzak durabilir. Buna rağmen her gün şekerli içecek, paketli tatlı, bisküvi, aromalı kahve ve hazır sos tüketiyorsa ürik asit üretimini başka bir yoldan artırabilir.

Özellikle sıvı şeker kaynakları karaciğer üzerinde daha hızlı bir yük oluşturur. Gazlı içecekler, enerji içecekleri, meyve nektarları, şekerli soğuk çaylar ve şuruplu kahveler kısa sürede yüksek miktarda fruktoz alınmasına yol açar. Çiğneme gerektirmedikleri ve yeterli tokluk sağlamadıkları için birkaç dakika içinde tüketilebilirler. Bu hız, karaciğerin bir anda yoğun şekerle karşılaşmasına neden olur.

Şekerli içecek tüketildikten sonra kandaki ürik asit seviyesi kısa süre içinde yükselebilir. Tek bir içeceğin oluşturduğu artış geçici kalabilir. Ancak bu içecekler her gün ve gün içinde birden fazla kez tüketildiğinde geçici yükselişler tekrarlayan bir metabolik baskıya dönüşebilir.

Fruktozun etkisi yalnızca ürik asitle sınırlı kalmaz. Karaciğerde hızla işlenen fruktozun bir bölümü yağ üretimine yönlenebilir. Bu durum trigliserid yüksekliğine ve karaciğer yağlanmasına katkı sağlayabilir. Karaciğer yağlanması arttıkça insülin direnci güçlenebilir. İnsülin direnci ise böbreklerden ürik asit atımını azaltabilir.

Böylece birbirini besleyen bir döngü ortaya çıkar. Yüksek fruktoz tüketimi ürik asit üretimini artırır, karaciğer yağlanmasını........

© Akademik Akıl