THE LANCET dergisinin Kasım 2025 sayısında, ultra işlenmiş gıdaların küresel beslenme alışkanlıklarını nasıl değiştirdiğini ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini ele alan kapsamlı bir akademik dosya yayımlandı. Dosyada yer alan makalelerde ülkemizi de yakından ilgilendiren tartışmalar var.

Bu hafta ve önümüzdeki haftaki yazılarımda, dergide yer alan bu önemli tartışmayı çocukların sağlıklı beslenmesi odağında ele almaya çalışacağım.

Elbette mesele yetişkin sağlığını da yakından ilgilendiriyor. Ancak ultra işlenmiş gıdaların başlıca hedef kitlesi çocuklar ve gençler. Onların damak tadı, beslenme alışkanlıkları ve gıda tercihleri daha erken yaşlardan itibaren bu ürünlere göre şekillendiriliyor. Bu yüzden çocuklar, bu tartışmanın kenarında değil tam merkezinde yer alıyor.

Öncelikle akla gelen ilk sorudan başlamak gerekiyor:

Ultra işlenmiş gıda nedir?

Ultra işlenmiş gıdalar (UİG), doğrudan "gerçek gıdalar" yerine, fabrikalarda gıdalardan ayrıştırılan ucuz içeriklerin (şekerler, nişastalar, modifiye edilmiş yağlar, protein izolatları) fiziksel/kimyasal yöntemlerle yeniden birleştirilmesiyle oluşturulan endüstriyel formülasyonlardır.

Bu ürünleri geleneksel işlenmiş gıdalardan ayıran en temel fark, içeriklerinde kazein, laktoz, gluten, yüksek fruktozlu mısır şurubu gibi mutfağımızda bulunmayan endüstriyel maddelerin yanı sıra ürünün tadını, kokusunu, rengini ve dokusunu yapay olarak güzelleştiren koruyucular, aroma artırıcılar, tatlandırıcılar ve emülgatörlerden oluşan bir "katkı maddesi kokteyli" barındırmalarıdır.

Ultra işlenmiş gıdalar, sadece çok sayıda işlemden geçmiş gıdalar değildir. Bir gıdayı işlemden geçirmek olumsuz bir durum değildir, mesele hangi işlemlerin yapıldığıdır. Gıdaları kurutmak, mayalamak, dondurmak, kaynatmak, pastörize etmek, tuzlamak ya da konserve yapmak gibi işlemler insanlık tarihinde çok eski yöntemlerdir; çoğu zaman gıdanın daha uzun süre saklanmasını, daha güvenli tüketilmesini ya da yemeğe dönüştürülmesini sağlar. Sorun bu tür işlemler değildir. Sorun, bütün gıdanın yapısını büyük ölçüde bozarak nişasta, şeker, yağ, protein izolatları ve çeşitli katkı maddeleriyle yeniden tasarlanmış endüstriyel ürünler üretmektir. Bu ürünler çoğu zaman........

© Agos