13 Eylül 1922’de İzmir’i kim yaktı? Bu sorunun cevabı henüz tam olarak verilememiştir. Tartışmalıdır. Sahip oldukları belgelere göre Türkler, Ermeniler ve Yunanlılar, bu konuda birbirlerini suçlamaktadırlar. İngiliz Yüksek Komiseri Sir H. Rumbold’dan Markiz Curzon’a İstanbul’da 15 Eylül 1922 tarihinde gönderilen gizli bir telgraf metninde: ‘Meslektaşlarıma bunu söylememiş olsam da, Sir Harry Lamb'ın (İzmir’deki İngiliz Başkonsolosu) belirttiği İzmir'in kasıtlı olarak yakılarak tahrip edildiği görüşü Müslüman fanatizminin uyandığını göstermektedir. Mustafa Kemal bu durumdan faydalanmakta gecikmeyecektir’ denilmektedir (FO 424, 254, Belge No.391, s. 214).

Sir H. Rumbold’dan Markiz Curzon’a İstanbul’dan gönderilen 18 Eylül 1922 tarihli başka bir gizli telgraf metninde: ‘9 Eylül'de saat 11'de Türk süvarileri, normalde Müttefik temsilcileri tarafından kuşatılmış olan İzmir’e girdi. Her şey kusursuz bir şekilde kontrol altındaydı; kişi ve mal güvenliği konusunda her türlü güvenceyi verdiler. Tahliyeden önce savunmasız durumda olduklarını savunan Türk sivil halkı, İzmir'in her yerinde tepeden tırnağa silahlanmış halde boy gösterdi. Bazı yağmalama ve ölüm olayları yaşandı ancak Türk subayı, emrinde yeterli kuvvet olur olmaz şehrin........

© 9 Eylül Gazetesi