Ünlü felsefeci, pozitif bilimlerin isim babası olarak da bilinen F. Bacon, 1605 yılında ülkesinin kralı I. James’e, zamanın Cambridge ve Oxford üniversitelerinden yakınarak, özetle şöyle seslenir: “Üniversitelerimizde kötü huylar (distempers) yaygındır. Bunların en önde geleni ise hocaların bir süredir şeyler yerine sözcükler üzerine kafa yormaya başlamalarıdır.”  Bacon’ın ana yakınması, hocaların düzgün gözlemlerle doğanın sırlarını çözmek yerine, kendi akıllarına geleni şatafatlı, kural olarak da Latince, dile getiren sözcükler arkasına saklanıp bilimselmiş gibi davranmalarıdır. Bacon’ın şeyler yerine sözcükler saptaması, yüzyıllardır, sözde bilimselliği kınamak amacıyla kullanılagelmiştir. 

Yine bilimsel çabanın niteliğini irdelemek yolunda kullanılan iki sözcük ayrıştıranlar (splitters) ve kümeleyenlerdir (lumpers). Kökenleri çoğu kez C. Darwin’e bağlanırsa da Bacon’ın da bu ayrımı yaptığı kesindir. Ayrıştıranlar yaptıkları her gözlemin benzer gözlemlerden ne kadar ayrı olduğunu göstermek peşindedirler. Kümeleyenlerin ana uğraşı ise yaptıkları gözlemin diğer benzer gözlemlerle ne denli benzeştiğini vurgulamak çabasıdır. Maydanoz da ebegümeci de toprakta yetişen, yeşil, birer bitkidir. Ancak kimi özellikleriyle birbirlerinden çok ayrılırlar.  Bitki sınıflamasının öncüsü Darwin bu nedenle de tam çevirisiyle “Kılı kırk yaranlar da kümeleyenler de iyidir.” demiştir. 

Bir de özellikle tıp bilimini ilgilendiren, kriter (kural) koyucular vardır. Laf aramızda, bunlara ahkam kesenler de diyebiliriz. Kriter koyuculuğun bilim tarihinde geçmişini........

© 12punto