Geçtiğimiz yıl tam da bu zamanlar, 13 Nisan’da bu sütunlarda “Havada barut kokusu var” diye yazmıştım. O günlerde bir “sezgi” ya da iktisat tarihinin kulaklarıma fısıldadığı bir “uyarı” gibi görünen o koku, bugün maalesef genzimizi yakan, taş üstünde taş bırakmamaya yeminli bir savaşa dönüştü.

Umudumuz, elbette ateşkesin, kalıcı bir barışa dönüşmesi… Ancak hemen arkasından kocaman bir ama, fakat, lakin uyarıları geliyor. 

Mesele sadece sınır çizgileri ya da stratejik tepeler, stratejik limanlar değil. Öyle bir savaş ki, dünya enerji arzını derinden etkileyen, dünya ekonomilerinde kalıcı hasarlara, enflasyon, stagflasyon, resesyon gibi krizlere neden olacak bir hegemonya savaşı…Mesele, dünya sisteminin atardamarı olan "rezerv paranın" sarsılan tahtının tekrar güçlendirilmesi ya da yerine yeni alternatiflerin ortaya çıkması… 

Geçen yıl bu zamanlar 13 Nisan 2025’te 12 Punto’da yazdığım yazıdan kısa bir alıntı yapıp bugüne gelelim.

“Trump, gümrük tarifeleri ile neoliberal düzeni sonlandırmaya kararlı. Dolara güven sarsılıyor. Doların rezerv para özelliği tartışılıyor. Dolara karşı Çin’in ya da BRICS ülkelerinin yeni bir rezerv para birimi oluşturma olasılıkları konuşuluyor.Yeni rezerv para birimini tartışırken gözeteceğimiz en önemli ilke şu olmalı… Maalesef havada barut kokusu var.”

İktisat tarihi bize şunu çok yalın bir şekilde gösterir. Rezerv para değişimi, hiçbir zaman sadece bir "tercih" meselesi olmamıştır. Bir paranın rezerv olma gücünü sadece faiz oranları ya da ticaret hacmi belirlemez; o parayı basan gücün, o paranın arkasındaki donanmanın ve askeri hegemonyanın ikna kabiliyeti belirler.Aslında rezerv para arayışı dediğimiz şey, dünyada krizler sonucu değişmeye başlayan yeni bir güç dengesi arayışıdır. 

Krizler güç dengesini bozar, güç mücadelesi başlar.

Güç mücadelesi çatışmalar, savaşlar çıkarır.

Kazanan, yeni para sistemini kurar.

KAPİTALİZMİN BİRİNCİ BÜYÜK KRİZİ

19. Yüzyıl ve 20. Yüzyılın başları…İngiliz Sterlininin mutlak hâkimiyeti, altın standardından ve üzerinde güneş batmayan imparatorluğun donanmasından güç alıyordu. Bu gücün muharebe meydanlarındaki  piyonları da, İngiliz sömürgesi altındaki ülkelerin halklarıydı.

Kapitalizmin girdiği ilk büyük kriz, Uzun Kriz diye adlandırılan Viyana Borsasında 9 Mayıs 1873’te başlayan ve 1896’da hafifleyene kadar 23 yıl süren krizdir. 1860’lı yıllarda İngiltere’nin dünya sanayi üretimindeki yüzde 25........

© 12punto